Wednesday, January 14, 2009

một nghề cho chín còn hơn chín nghề

người ta nói, cách tốt nhất để ăn một con voi, là ăn một miếng thịt của nó mỗi ngày. ngẫm lại chuyện học, chuyện làm, mình thấy đây là một lời khuyên có lý. tri thức thì bao la vô tận, không thể nào ngày một ngày hai nắm bắt hết được, mà phải có thời gian, kế hoạch và phương pháp.

có thời gian nghĩa là phải kiên nhẫn và tập trung, ví dụ như muốn ăn một con voi, phải dành ra 3 tháng liên tục. có kế hoạch nghĩa là phải biết mình đang ở đâu và phải làm gì tiếp theo, ví dụ như bây giờ là đang ăn cái đầu, tiếp theo sẽ ăn cái mình của con voi.

có phương pháp nghĩa là phải biết lên kế hoạch, làm thế nào để thực thi kế hoạch trong thời gian dự tính, ví dụ như ăn voi thì phải biết cách xẻ thịt nó ra, biết cách ăn, phải biết con voi thì cái gì ngon, cái gì dở, cái gì cần tập trung ăn kỹ, cái gì bỏ đi cũng được.

trong ba yêu cầu này, cái khó nhất là phương pháp. riêng cách (tự) học, thì trường đại học đã dạy, vấn đề ở đây là không biết nên tập trung học cái gì. lúc này thầy cô, bạn bè, những người đi trước...sẽ là những người chỉ đường tốt nhất.

một kinh nghiệm khác mình rút ra được là đối với lĩnh vực tự nhiên, muốn học xa, học sâu, thì phải bắt đầu từ những môn khoa học cơ bản, trong đó toán là bắt buộc.

những năm đầu đại học, mình đã không hiểu được yêu cầu quan trọng này, nên hết sức lơ là trong việc học toán, hậu quả là những ngày này, mình phải bắt đầu học lại các món lẽ ra phải vững rồi.

nhiều lúc mình tự hỏi, học những thứ này có phí thời gian không? trong khi các bạn xung quanh thì đổ xô đi học MBA, thì mình lại ngồi cặm cụi học đại số tuyến tính, học lý thuyết số, học lý thuyết xác suất & thống kê...mình cũng không biết nữa.

dẫu vậy, mình không hiểu được chuyện, chỉ mới làm trong ngành vài năm, mà có một số bạn đã cảm thấy chán, "muốn gác kiếm", chuyển sang làm kinh doanh hay các vị trí quản lý trung gian, không còn làm kỹ thuật nữa.

mình cũng muốn học về kinh doanh và quản lý, nhưng cái cảm giác chưa nắm vững những kiến thức và kỹ năng nền tảng của cái nghề mình được đào tạo và làm việc bấy lâu nay làm cho mình rất khó chịu.

mỗi lần nghe một bạn lập trình viên kêu chán lập trình sau 3-4 năm làm việc, là mình lại cảm thấy có gì đó rất bứt rứt. kiểu như leo núi, chưa lên đến đỉnh, mà đã vội xuống. đối với mình thì đây mới chính là phí phạm thời gian.

vậy thế nào là lên đến đỉnh, cái gì là nền tảng? mình nghĩ đó là: hiểu hết ngọn ngành và có thể áp dụng tốt những mảng kiến thức của một chương trình đào tạo khoa học máy tính ở các trường đại học.

đây là một nhiệm vụ rất khó, nhưng làm được. làm thế nào thì mình sẽ từ từ trao đổi, dựa trên kinh nghiệm học tập của mình. điều mình muốn nhấn mạnh ở đây là: có cần thiết không?

tôi làm lập trình, thì chỉ cần biết C, Java, .NET hay Ruby, Python là đủ thôi, chứ cần gì phải học về database, operating system hay là networking? tôi làm mạng thì chỉ cần biết TCP/IP, có thêm cái bằng CCNA là tốt rồi, chứ cần gì phải biết lập trình?

kinh nghiệm làm việc của mình cho thấy đây là tư duy sai lầm. biết nhiều hơn bao giờ cũng có lợi, giúp cho công việc đơn giản và dễ dàng hơn rất nhiều

ví dụ một lĩnh vực mà mình biết chắc là nếu học nó, sẽ đem lại nhiều lợi ích, đó là machine learning, nói nôm na là dạy cho máy tính biết cách tự học những kiến thức mới hay nhận dạng được những pattern trong mớ dữ liệu hỗn độn khổng lồ.

cách đây vài năm, mình có mở một công ty, công ty mình có làm một phần mềm chống spam, và phần mềm này chỉ sử dụng một tí xíu kỹ thuật của machine learning thôi, nhưng đã tỏ ra cực kỳ hiệu quả so với các phần mềm không sử dụng kỹ thuật này.

machine learning cũng được đánh giá là kỹ năng số 1 mà bất kỳ nhà tuyển dụng nào cũng muốn ứng viên của họ phải có. cũng phải thôi, với lượng dữ liệu và thông tin khổng lồ được tạo ra mỗi ngày, kẻ nào hiểu được chúng nói gì thì kẻ đó sẽ là người chiến thắng.

quay lại việc các anh kỹ sư máy tính bỏ việc sau khi ra trường vài năm. mình nghĩ đôi khi, chính môi trường làm việc, phải leo cao thì lương nó mới cao, đẩy người ta vào tình thế phải từ bỏ chuyên môn khi chưa đủ độ chín.

mình nghĩ đây cũng là một điểm mà người làm quản lý cần phải chú ý: lương bổng và quyền lợi là một hàm của năng lực và hiệu quả công việc, chứ không phải của chức vụ hay vị trí.

nhìn xung quanh, mình thấy rất khó tìm được ai đó có hơn 10 năm kinh nghiệm làm việc liên tục trong một lĩnh vực kỹ thuật nào đó. cao nhất chỉ là 5 năm.

mình cũng đi làm hơn 5 năm rồi. và mình nghĩ bây nhiêu thời gian chỉ đủ để biết là mình đang thiếu kiến thức và kỹ năng nào, cần phải học thêm cái gì, để làm việc cho tốt hơn.

vả lại, bạn nào cũng học MBA, về làm sếp hết, thì các bạn quản lý ai? những bạn mới ra trường, làm được 3-4 năm khác? rốt cuộc toàn những bạn không có kinh nghiệm và không đủ kiến thức làm việc với nhau.

hậu quả là cái gọi là "nền CNTT VN" toàn phải đi mua đồ của nước ngoài về xài, bởi trong nước không tự sản xuất được, nguyên nhân chính là không có thợ lành nghề. bao nhiêu ngân hàng ở VN sử dụng phần mềm nước ngoài? ngay cả FPT, một công ty tự xem là đi đầu ở VN về công nghệ, nhưng khi thành lập ngân hàng, họ vẫn phải bỏ tiền ra mua phần mềm của Ấn Độ.

nhiều bạn cho rằng, và mình đồng ý, do chúng ta còn non trẻ, chưa có nhiều kinh nghiệm. vậy hà cớ gì khi mới làm việc có vài năm, chưa đâu vào đâu, lại chuyển chuyên môn?

vô văn hóa

Trong vô số dẫn chứng mà các phóng viên đã cố đưa ra để làm nổi bật sự vô văn hóa của những người tham dự lễ hội hoa HN, tôi thích nhất trường đoạn:

Một nhân viên bảo vệ phẫn nộ quá văng tục, người đàn ông vừa cướp chậu hoa rất đạo đức quay lại mắng: "Ăn nói vô văn hóa thế à!". Người bảo vệ trẻ nghẹn ngào: "Anh mới là người vô văn hóa, anh dẫn con theo mà vẫn ăn cướp hoa giữa đường thế à?". Người đàn ông thản nhiên ôm chậu hoa dắt con đi thẳng.

Có vẻ như chửi người khác vô văn hóa đã dần trở thành...một nét văn hóa độc đáo của bà con xa gần. Ra đường, thấy người khác vứt rác bừa bãi, chửi ngay "đồ vô văn hóa". Đi coi film, đám người ngồi trên cứ cười nói ồn ào, chửi liền hay rủa thầm, "đồ văn hóa lùn". Nghe ai chửi thề, quay lại chửi liền hay nghĩ trong bụng, "đồ vô văn hóa". Và giờ thì mặt sức chửi tất cả bọn bứt hoa, bẻ cành, giẫm cỏ là đồ vô văn hóa.

Chẳng biết các bạn thấy sao, chứ mỗi lần chửi ai vô văn hóa là tôi lại thấy tôi sang trọng hẳn lên, giống như là được phường cấp cho cái bảng hiệu "gia đình văn hóa" vậy đó. Đúng là không có hành động tự sướng nào mang tính văn hóa cao hơn là chửi người khác vô văn hóa.

Thế mới hiểu tại sao hai người đàn ông ở trên chửi nhau là vô văn hóa, bất kể một ông thì chửi thề trước mặt con nít, một ông thì trộm hoa trước mặt con ổng. Hơ hơ mà bạn phóng viên viết bài này cũng hay ghê, bênh vực anh bảo vệ rất tài tình, và chửi ông kia cũng rất khéo.

Tự anh bảo vệ "phẫn nộ" quá ảnh mới chửi thề chứ bình thường ảnh có văn hóa lắm, có bao giờ chửi thề đâu. Thằng cha trộm hoa thì quả thật hết chỗ nói, vừa trộm hoa, vừa chửi người khác, thấy người ta "nghẹn ngào" mà vẫn thản nhiên bỏ đi.

Đúng là thấy người ta sai thì dễ, còn thấy mình sai sao mà khó quá đi. Lỗi của người thì không thể chấp nhận được, còn lỗi của mình thì chỉ là do hoàn cảnh mà thôi.

----

Đi học, được dạy thế này: đánh giá hành động, chớ đánh giá con người. Hành động có thể sai, có thể đúng, có thể là vô văn hóa, hay hết sức văn hóa, nhưng hành động đó không phải là con người thực hiện nó.

Đọc sách, học được thế này: hãy khoan dung với tất cả mọi người, nhưng phải tuyệt đối nghiêm khắc với bản thân. Nếu người khác sai, đó là do hoàn cảnh bắt buộc. Nếu mình làm sai, đó là lỗi không thể tha thứ :-p.

Có làm được không?

tự học bằng youtube

dạo này mình phát hiện ra một cách học hiệu quả hơn đọc sách: xem video trên youtube, nơi chứa rất nhiều rất nhiều các bài giảng của các trường đại học lớn trên thế giới như MIT, Stanford...

ví dụ như bạn nào không phải dân cs mà muốn học về cs thì mình nghĩ nên thử xem qua cái chương trình
Stanford Engineering Everywhere. nó có dạy miễn phí 3 khóa (rất hay!) giới thiệu về cs, xoay quanh các kỹ năng lập trình, phát triển phần mềm, cấu trúc dữ liệu và giải thuật...

ngoài ra nó còn có 3 khóa về trí tuệ nhân tạo, dành cho bạn nào muốn tìm hiểu về robot, xử lý ngôn ngữ tự nhiên và học máy. tất cả đều là những ngành học rất thú vị, có nhiều ứng dụng trong thực tế. thậm chí là nếu không có ứng dụng gì cho công việc, thì mình nghĩ cũng nên học cho bớt ngu :-p.

mình đang theo học một cái khóa ở đây, thấy cách làm của chương trình này hay hơn OpenCourseWare của MIT, bởi nó có chiếu video, làm cho mình có cảm giác giống như đang ở trong lớp học đàng hoàng, rất là tương tác. (cập nhật: mình mới phát hiện ra là MIT cũng cung cấp khá nhiều video)

ngoài mấy cái khóa trên, Stanford còn có cung cấp các khóa về vật lý hiện đại (mình rất thích học cái này), hóa học và cơ khí...xem danh sách đầy đủ các video ở đây.

mình nghĩ học kiểu này là hiệu quả nhất trong các kiểu tự học. lợi ích lớn nhất là chương trình học nó giúp mình định hướng và tập trung vào việc học, không bị sa đà vào những cái không cần thiết hay lang mang quá nhiều thứ cùng một lúc, điều mà mình thường gặp phải khi tự học một đề tài mới nào đó.

vả lại còn gì sướng bằng khi được mấy ông giáo sư của mấy trường lớn thế này giảng cho nghe. rồi còn có bài tập về nhà, sách cần phải đọc hay những khuyến cáo về việc nên học gì tiếp theo...quá đủ để mà học cho tốt, chỉ yêu cầu duy nhất là phải thực sự tập trung.

mà giờ mình mới biết, mấy ông giáo sư Mỹ giảng bài cực kỳ hài hước, ngồi nghe mà cứ 5'-10' là cười rần rần y như coi hài kịch :-p. chỉ có điều mấy ổng nói hơi nhanh nên gặp ông nào nói khó nghe là coi như điếc luôn. nhưng cũng may là có transcript, nghe không kịp thì đọc transcript vậy. hơ hơ nghe kiểu này hoài thì còn được cái side-effect là mai mốt coi film trên cable tv khỏe re, khỏi cần phụ đề :-p.

khi viết cái bài này, mình mới chợt nhớ đến cái blog Free Science Online chuyên sưu tầm các video hay về các đề tài khoa học. bạn nào hứng thú thì nên xem qua. mình nghĩ đây là cách sử dụng máy tính và Internet hiệu quả nhất, thay vì tốn hàng giờ ngồi chat chit linh tinh :-p.

cáo tật thị chúng

có khi ta độc ác ghê ghớm, ỷ lại vào chút đầu óc để đè bẹp người khác, làm cho họ trông thật ngu ngốc thảm hại, chỉ để thấy ta hơn họ. làm người ai làm thế, nhưng mà nhiều khi nó cứ tự nhiên xảy ra, đếch kiềm chế được.

hay đây là bản năng, phải luôn chứng tỏ ta hơn cả thảy đồng loại xung quanh, chỉ để có cơ hội tiếp tục tồn tại và duy trì nòi giống? hơ hơ, nếu vậy thì hóa ra ta đếch có tiến hóa là mấy, so với cái dạo còn ở thượng lưu sông Nile, vẫn phải sống theo cái qui luật survival of the fittest. như con vượn.

----

có khi ta ngu ngốc ghê ghớm, hễ thấy anh A, anh B, chị C hay chị D nói có lý một chút là tin ngay, đếch có suy nghĩ cân nhắc chi sấc. mà bọn anh chị đó cũng là người thôi, cũng sai tè le. sao tự nhiên ta lại tin họ điên cuồng như vậy nhỉ?

chợt nhớ hồi học cấp I, ta cũng hay tin sái cổ vào những điều thầy cô nói. lớn lên một chút, ta thấy, ơ hay, thầy cô cũng sai tè le. hơ hơ, hóa ra ta cũng chỉ lớn bằng hồi học cấp I thôi, cứ ngỡ authority equals accuracy. như con rối.

---

có khi ta dại khờ ghê ghớm, không thích nhưng không dám nói không thích, không muốn làm nhưng không dám nói không muốn làm, không đồng ý nhưng không dám nói không đồng ý. sợ ai đó buồn nên rốt cuộc lại đi làm chính ta buồn. sợ không được chấp nhận vào cái chung nên rốt cuộc lại đi từ bỏ cái riêng của ta.

chợt nhớ hồi lớp 9, lớp 10, ta cũng hay "say yes" từa lưa, chỉ để được chơi chung, chỉ để được chấp nhận. hơ hơ hóa ra giờ ta cũng chỉ lớn như thế thôi hả, vẫn thấy "no" seems to be the hardest word to say :-p. như tầm gửi.